|
دکتر سيد حسين موسوي*
1. طي تنها يكماه گذشته بود كه رژيم صهيونيستي با سه ناكامي مهم در عرصة سياست خارجياش مواجه شد. يكي از اين رويدادها به سرعت جنبة جهاني پيدا كرد و اسرائيل در ميان خانوادة بينالمللي به مثابة رژيمي شناخته شد كه به بديهيترين حقوق بشر احترام نميگذارد. اين رويداد هم خونين بود و هم به لحاظ انساني و از ديدگاه ناظران بينالمللي به عنوان اقدامي شناخته شد كه بايد در چارچوب جنايت عليه بشريت مورد رسيدگي قرار گيرد. اين رويداد همان حمله به «كاروان آزادي» و كشته و زخمي كردن بيش از 30 تن از مدافعان حقوق بشر بود كه در چارچوب يك مأموريت كاملاً انساني و براي شكستن محاصرة باريكه غزه به سوي اين منطقه حركت كرده بودند. در همين رويداد بود كه رژيم صهيونيستي در ميان كشورهاي گوناگون جهان به دليل حضور اتباع اين كشور در ميان اعضاي كاروان آزادي به باد انتقاد گرفته شد. شوراي امنيت سازمان ملل متحد طي يك نشست فوق العاده حمله نظاميان اسرائيل را به كشتي حامل مواد غذايي، دارويي و ديگر كمكهاي مورد نياز مردم غزه مورد انتقاد قرار داد و در بيانية رياستي شوراي امنيت ضرورت پايان دادن به محاصرة 36 ماهة نوار غزه مورد تأكيد قرار گرفت. دوستان و همپيمانان استراتژيك اسرائيل و در رأس آنها ايالات متحدة امريكا در پي وقوع اين رويداد خونين در معرض تنگنا قرار گرفتند. آنها ناگزير شدند كه حمله اسرائيل را به كشتي كاروان آزادي مورد نكوهش قرار دهند، اما در عين حال اين كشورها بويژه ايالات متحده امريكا نتوانستند سياست مبتني بر معيارهاي دوگانه خود را پنهان كنند، زيرا هم امريكا و هم فرانسه و انگليس از «قابل درك بودن اقدام اسرائيل» سخن به ميان آوردند.
اين رويداد از دو منظر پيوسته به هم مورد بررسي قرار گرفت. منظر اول، موضوع حمله نظاميان اسرائيل به يك كشتي حامل مواد دارويي و غذايي (به ميزان 10 هزار تن) براي مردم فلسطين آنهم در آبهاي بينالمللي و قرباني كردن دهها تن بود. منظر دوم محاصرة باريكة غزه كه رژيم صهيونيستي تلاش ميكرد طي 36 ماه گذشته از افكار عمومي خانوادة بينالمللي پنهان كند در نگاه جهانيان زنده شد و همة كشورها بويژه مدافعان اسرائيل در عرصة بينالمللي به ضرورت پايان دادن به اين تراژدي انساني گرايش پيدا كردند. برخي كشورهاي عربي و به طور مشخص دولت مصر كه به لحاظ زميني تنها گذرگاه مشترك (گذرگاه رفح) را با باريكة غزه دارد و طي چند سال گذشته به بهانة وجود اختلاف در ميان فلسطينيها عملاً به سياست محاصرة باريكه غزه تن داده بود، پس از اين رويداد خونين در معرض تنگنا قرار گرفتند و براي عقب نماندن از موج محكوميت جهاني رژيم صهيونيستي طرح صلح اعراب را مورد بررسي مجدد قرار داده و در اجلاس فوقالعادة وزراي خارجة كشورهاي اتحادية عرب اعلام كردند كه اگر گشايشي در سياست دولت راستگراي بنيامين نتانياهو در مقابل فلسطينيهارخ ندهد كشورهاي عربي نسبت به بازپسگيري طرح صلح خود اقدام خواهند كرد. عمر موسي به عنوان دبير اتحادية عرب در جريان ديدار از باريكة غزه پا را از اين هم فراتر گذاشت و در پاسخ به پرسش خبرنگاران رسماً از خطا بودن سياست كشورهاي عربي در برابر اسرائيل طي چند سال اخير سخن به ميان آورد.
رويداد خونين حمله به كاروان آزادي كشورها و نيروهاي جديد را وارد معادلة كشمكش اعراب و اسرائيل كرد. دولت تركيه يعني كشوري كه از يك سو عضو پيمان آتلانتيك شمالي ناتو است و از سوي ديگر روابط امنيتي و اقتصادي و سياسي سطح بالايي با رژيم صهيونيستي دارد به عنوان پرچمدار كاروان آزادي در معرض يك ضربة شديد انساني، اخلاقي قرار گرفت. در نتيجه اين كشور با توجه به موقعيت منطقهاي، اروپايي و بينالمللي خود در صف كشورهايي قرار گرفت كه خواهان انجام تحقيق مستقل در مورد چگونگي حمله نظاميان اسرائيل به كاروان آزادي شدند. رژيم صهيونيستي براي گريز از فشارهاي شديد بينالمللي اقدام به تشكيل يك كميتة تحقيق داخلي با مشاركت دو ناظر بينالمللي (البته بدون داشتن حق رأي) كرد، اما تركيه بلافاصله از اين اقدام اسرائيل انتقاد كرد و خواهان تشكيل يك كميتة تحقيق مستقل بينالمللي براي رسيدگي به اين رويداد خونين شد، دولت تركيه رسماً اعلام كرد تا رسيدن به نتيجه قطعي در زمينة علت اين اقدام اسرائيل از پاي نخواهد نشست. در همين حال سازمانهاي مدافع حقوق بشر در سطح جهان اقدام به تشكيل كاروانهاي آزادي براي شكستن محاصرة باريكة غزه كردند. مطابق آخرين آمار اعلام شده دهها هزار تن از داوطلبان انضمام به اين كاروانها ثبت نام كردند. اسرائيل براي فرار از اين وضعيت دشوار اعلام كرد از اين پس آمادة دريافت كمكهاي انساني بينالمللي و رساندن آن به باريكه غزه پس از بازرسي محتواي اين كمكها خواهد بود. كشورهاي اتحاد اروپا نيز در نشست اخير وزراي خارجه ضمن ابراز تأسف از ادامة محاصرة باريكه غزه آمادگي خود را براي حضور دريايي در درياي مديترانه به منظور بازرسي كشتيهاي حامل مواد غذايي به مردم محاصره شدة باريكه غزه اعلام كردند.
اين رويداد، اوضاع داخلي اسرائيل و كشمكش احزاب سياسي را به اوج خود رساند. شيمون پرز رئيس جمهور رژيم صهيونيستي براي آنچه كه دفتر وي «بررسي انزواي روزافزون اسرائيل در مقياس جهاني» خواند، با رهبران احزاب اپوزسيون بويژه خانم لوني رهبر حزب كاديما به رايزني پرداخت تا احتمال تغيير دولت را مورد بررسي قرار دهد. ناظران سياسي اين اقدام شيمون پرز را تلاش براي آرام كردن خشم فزايندة جهانيان از اقدامات اسرائيل تفسير كردند. در هر حال به نظر ميرسد ساية عمليات نظامي اسرائيل در حمله به كشتي كاروان آزادي به اين زوديها از صحنة رژيم صهيونيستي رخت نخواهد بست و اين رژيم بالاخره بايد تاوان عملكرد فرا قانوني خود را بپردازد. جهانيان بويژه بسياري از شخصيتهاي نامدار ايالات متحده امريكا طي واكنشهاي گوناگون از باراك اوباما رئيس جمهور اين كشور خواستند كه هر چه زودتر به تدابيري بينديشد كه بيش از اين امريكا در سطح جهاني تاوان همراهي و جانبداريهاي پيوستة خود را از اسرائيل نپردازد. آنها بويژه روي وعدههاي باراك اوباما پيش و پس از انتخاب شدنش اشاره كردند كه خواهان جهاني عاري از تبعيض و عاري از پيمانهاي ناعادلانة ايالات متحده با كشورهاي گوناگون در مقياس جهاني شده بود.
2. رويداد دوم اگر چه به اندازة رويداد اول بازتاب وسيعي در ميان افكار عمومي خانوادة بينالمللي نداشت، اما در ميان كشورهاي عضو سازمان ملل متحد هم بازتاب داشت و هم سئوال برانگيز بود. چنانكه همه ميدانند موضوع بازنگري در معاهدة ممنوعيت توليد و گسترش سلاحهاي اتمي زير نظر سازمان ملل متحد مورد بررسي قرار گرفت. مجمع عمومي سازمان ملل متحد در ماه مه سالجاري پارهاي از تغييرات را در معاهدة مزبور به بحث گذاشت. از جمله اين موارد منطقه خاورميانه بود كه از سوي بسياري از كشورها مورد توجه قرار گرفت. منظور اصلي اين بود كه خاورميانه عاري از سلاحهاي اتمي باشد. اين طرح مورد تأييد بخش اعظم كشورهاي خاورميانه از جمله جمهوري اسلامي ايران قرار گرفت، اما رژيم صهيونيستي به اين طرح رأي منفي داد. بدينترتيب وضعيت سلاحهاي اتمي اسرائيل بار ديگر در معرض توجه كشورهاي عضو سازمان ملل متحد قرار گرفت. رژيم صهيونيستي به بهانة اينكه اين طرح كشورهايي نظير ايران را كه به گفتة مقامات رژيم صهيونيستي و ايالات متحدة امريكا در جهت دستيابي به سلاحهاي اتمي تلاش ميكنند، مورد توجه قرار نداده به منطقه خاورميانه عاري از سلاحهاي اتمي رأي منفي داد.
واقعيت اين است كه رژيم صهيونيستي در دهة پنجاه ميلادي قرن پيشين با همكاري فرانسه و به بهانة اينكه در محيط ناامني قرار دارد به ساخت بمب اتمي پرداخت، اما همواره از استراتژي ابهام استراتژيك در زمينه توانمنديهاي اتمياش پيروي ميكرد. كارشناسان امور اتمي معتقدند كه اسرائيل حداقل به 260 كلاهك اتمي مسلح است و مركز اتمي «دايمونا» در اسرائيل طي چند دهه به فعاليت خود ادامه ميدهد. اسرائيل هنوز به معاهدة ممنوعيت ساخت و گسترش سلاحهاي اتمي نپيوسته و همواره از اعطاي مجوز بازرسي از مراكز اتمي خود به بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتمي خودداري كرده است. محمد البرادعي رئيس پيشين سازمان بينالمللي انرژي اتمي با هدف تشويق رهبران رژيم صهيونيستي به پيوستن به معاهدة بينالمللي ممنوعيت ساخت و گسترش سلاحهاي اتمي به تلآويو سفر كرد، اما رهبران اسرائيل حتي به وي اجازة بازديد از مراكز اتمي خود نداد.
از سوي ديگر رژيم صهيونيستي به هيچ يك از كشورهاي خاورميانه اجازة دستيابي به دانش هستهاي حتي در جنبههاي مسالمتآميز آن نميدهد و براي اين منظور و به منظور جلوگيري از دستيابي كشورهاي خاورميانه به توانمنديهاي اتمي به زور متوسل ميشود. حمله هوايي اسرائيل به رآكتورهاي اتمي عراق در دهة هشتاد ميلادي قرن پيشين و حمله هوايي به منطقه دير الزور در سوريه در سال گذشته مسيحي و نيز تهديد پيوسته رژيم صهيونيستي عليه ايران در همين چارچوب قرار دارد. كشورهاي غربي و در رأس آنها ايالات متحده امريكا موضوع اتمي بودن رژيم صهيونيستي را از دستور كار خود خارج كرده و به هيچ يك از سازمانهاي بينالمللي اجازه نميدهند كه اين موضوع مورد رسيدگي قرار گيرد. در مقابل كشورهاي غربي از پايه و اساس در مورد تلاش كشورهاي خاورميانه (چه عربي و چه غيرعربي) براي دستيابي به دانش و تأسيسات اتمي مسالمتآميز مخالفت ميكنند. در واقع كشورهاي غربي درست از همان استراتژي اسرائيل در مورد ضرورت بيرقيب ماندن رژيم صهيونيستي در منطقه به لحاظ توانمنديهاي اتمي پيروي ميكنند.
بدينترتيب و پس از طرح بازنگري در معاهدة ممنوعيت ساخت و گسترش سلاح اتمي از سوي سازمان ملل متحد، موضوع اتمي بودن اسرائيل مورد توجه جهانيان قرار گرفت. در همين حال چگونگي برخورد دوگانه كشورهاي غربي نسبت به توانائيهاي اتمي در خاورميانه در معرض داوري كشورهاي جهان قرار گرفت. در گذشته نه چندان دور فقط جمهوري اسلامي ايران بود كه مخاطرات ناشي از اتمي بودن رژيم صهيونيستي را در همة محافل جهاني مطرح ميكرد. رژيم صهيونيستي و برخي از كشورهاي غربي بويژه ايالات متحدة امريكا به تكرار اين نكته ميپرداختند كه ايران براي سرپوش گذاشتن روي فعاليت اتمي خود، موضوع توانمنديهاي اتمي اسرائيل را مطرح ميكنند. اما امروزه بسياري از كشورهاي خاورميانه در موضوع مخاطرهآميز بودن سياست پنهانكاري رژيم صهيونيستي به صف ايران پيوستهاند.
3. فشار پيوسته ايران و جانبداري بسياري از كشورهاي خاورميانه و كشورهاي عضو جنبش غيرمتعهدها موجب شد آژانس بينالمللي انرژي اتمي، توانمنديهاي اتمي اسرائيل را در دستور كار اجلاس ماه ژوئن سالجاري قرار دهد. بيترديد اين رويداد براي رهبران رژيم صهيونيستي خبر خوشايندي نبود، اما اسرائيل تلاش كرده و ميكند كه اين موضوع را از دستور كار آژانس بينالمللي انرژي اتمي خارج كند. همچنين نحوة برخورد كشورهاي غربي بويژه امريكا با اين مسئله يكبار ديگر معيارهاي دوگانه كشورهاي غربي را در برخورد با منطقه خاورميانة عاري از سلاحهاي اتمي در معرض داوري افكار عمومي قرار ميدهد.
ايالات متحدة امريكا و ديگر كشورهاي عضو دايمي شوراي امنيت صرفاً با تكيه بر برخي گزارشهاي آژانس بينالمللي انرژي اتمي كه در آن نسبت به «پارهاي ابهامات در فعاليتهاي اتمي ايران» ابراز نگراني شده تاكنون اقدام به صدور چهار قطعنامة ظالمانه عليه ايران مبادرت كردند. اما همين كشورها در مورد اتمي بودن رژيم صهيونيستي و كلاهكهاي اتمي اين رژيم نه تنها سكوت اختيار كردند، بلكه حتي آژانس بينالمللي انرژي اتمي را از پرداختن به اين موضوع و از وارد كردن فشار بر رژيم صهيونيستي براي پيوستن به معاهدة جهاني ممنوعيت ساخت و گسترش سلاح اتمي منع ميكنند. اما به نظر ميرسد با افزوده شدن شمار كشورهاي خواهان شفافيت رژيم صهيونيستي در زمينة فعاليت اتمي و گشوده شدن تأسيسات اتمي اين رژيم به روي بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتمي، هم اسرائيل و هم كشورهاي غربي بويژه ايالات متحدة امريكا در وضعيت تنگنايي قرار گرفتهاند. ايران در اين زمينه ميتواند تلاشهاي خود را گسترش داده و حتي پارهاي از توافقات احتمالي خود را براي حل و فصل پروندة اتمي با كشورهاي 1+5 مشروط به زدوده شدن نگرانيهاي مربوط به فعاليتهاي اتمي اسرائيل بويژه در جنبههاي تسليحاتي آن كند. بيترديد كشورهايي نظير تركيه كه در زمينة نگراني از فعاليت اتمي اسرائيل با جمهوري اسلامي ايران اشتراك نظر دارد ميتوانند، موج وسيعي عليه رژيم صهيونيستي به راه بيندازند. نميتوان بدون شفافسازي در حوزة مخاطرات توانمنديهاي اتمي اسرائيل به خاورميانة عاري از سلاحهاي كشتار جمعي انديشيد. همچنين نميتوان بدون پيوستن رژيم صهيونيستي به معاهدة منع ساخت و توليد سلاحهاي اتمي و بازرسي از تأسيسات اتمي اين رژيم، ديگر كشورهاي خواهان بهرهمندي از دانش و تأسيسات مسالمتآميز اتمي را با فشارهاي پيوسته و تحريم و تهديد به استفاده از زور از ادامة فعاليتهاي اتمي مسالمتآميز بازداشت.
به نظر ميرسد وقت آن فرا رسيده است تا رژيم صهيونيستي در زمينه اقدامات فراقانونياش در حوزههاي گوناگون از حمله نظامي به كاروان آزادي تا فعاليتهاي غيرمجاز اتمياش پاسخگو باشد.
* ریاست مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه
|